فخر الدين الرازي - السهروردي - الأبهري - ذوالفضائل الاخسيكتي وآخرين ( مترجم : سبزوارى )
30
چهارده رساله ( فارسى )
جواب امّا عذر اول بس ضعيف است زيرا كه تو دو حاكم در نفس خود اثبات كردى يكى را عقل نام نهادى و ميگوئى حكم او همه صواب است و دوم را و هم نام نهادى و ميگوئى كه حكم او همه خطاست و ما هم ميگوئيم كه دانستن هستى اين دو حاكم و دانستن آن كه آن يك مصيب است و هادى و آن دوم مخطى و مضلّ است يا از علمهاى بديهى است كه البتّه در وى هيچ شك و شبهت نيفتد يا از علمهاى كسبى است اگر از قسم اوّل است پس بايد كه همه عاقلان از قبول حكم آن حاكم مخطى مضلّ برحذر باشند و از وى هيچ حكم قبول نكنند و اگر از قسم دوم است پس آن عقل را پيشرو توانيم كرد كه بفكرت سفر كنيم و او را آشناى خود گردانيم و صفات او را بشناسيم لكن ما را در سفر كردن به پيشرو حاجت است پس سفر نكنيم تا آنگاه كه پيشرو بدست نياريم و پيشرو بدست نياريم تا آنگاه كه سفر نكنيم پس دور شود و هيچ دو حاصل نيايد امّا عذر دوم هم ضعيف است زيرا كه خطا كردن عقل اگر بسبب شبهت آنست خطا كردن او در قبول آن شبهت اگر بسبب شبهت ديگرست پس تسلسل لازم آيد و اين محال است و اگر نه بسبب شبهت ديگرست پس عقل ابتدا غلط كرد و بناصواب راضى بود پس متهم شد و بر حكم وى اعتماد نماند پس عقل پيشروى را نشايد . و بدان كه هيچ شك نيست كه راه معرفت خداى طلب كردن از معظمات مهمّات است و هرآينه به پيشرو حاجت است و ما را هنوز نارفته در تعيين پيشرو اينهمه شبهات جمع شد لكن ببديهه عقل ميدانيم كه تا عقل ما بر چيزى به نيكى يا ببدى حكم نكند صدور آن فعل از ما نامعقول بود پس بهترين مذاهب آنست كه پيشرو عقل بود و ما -
--> بقيه حاشيه از صفحه قبل گويد هر معامله كه از روى ميل و اراده واقع شده باشد و متعاملين بالغ و عاقل باشند آن معامله صحيح و نافذ خواهد بود به حكم من آن معامله جايز و رواست ولى شرع ميگويد احلّ اللّه البيع و حرم الربا آنها كه گفتهاند انما البيع مثل الربا اشتباه كرده و دچار خطا شدهاند و همچنين در اعمال مشروطه به نيات عقل را بفهم اين اسرار راهى نيست بگفته بهاء الدين ولد درك عقل آن قدر است كه تو را بدرزى برد چون بخياط رسيدى ترك عقل بايد كردن